مفهوم فورس ماژور یا قوه قاهره در اپیدمی

مفهوم فورس ماژور یا قوه قاهره در اپیدمی

فرض کنید برای انجام تعهد و قرارداد خود مجبور به سفر به شهر دیگری هستید. اتفاقا در همین حین شهر مورد نظر دچار زلزله شده و امکان سفر منتفی است . قانون در این مواقع چه می گوید؟ حق با کیست ؟ در سالهای اخیر با شیوع کرونا توجه به این مورد بیش از پیش مورد اهمیت است . به خصوص با گسترش شکل های مختلف این ویروس و فراگیری گونه جدید اُ میکرون لازم است با مفهوم حقوقی قوه قاهره یا فورس ماژور آشنا شویم. در این مطلب مختصرا با آثار حقوقی اپیدمی که در ایران به قوه قاهره یا فورس ماژور معروف است، می پردازیم.

مدت زمان لازم برای خواندن این مطلب : 3 دقیقه

معنی و مفهوم قوه قاهره یا فورس ماژور چیست ؟

فورس ماژور، واژه ای فرانسوی با معادل مفهومی قوه قاهره در قوانین ایران است. هرحادثه خارجی که از حیطه قدرت متعهد خارج بوده و غیرقابل پیش بینی و اجتناب باشد به مفهوم فورس ماژور یا قوه ی قاهره معنا می شود. قوه قاهره به طور ضمنی در قوانین ایران بالخص قانون مدنی به کاربرده شده و آن را موجبات تعلیق تعهدات قراردادی یا توافق بر فسخ قرارداد می دانند.

ویژگی های قوه قاهره یا فورس ماژور چیست ؟

به طور خلاصه می توان گفت فورس ماژور سه ویژگی بازر دارد که عبارتند از : خارجی بودن، مقاومت ناپذیربودن و غیرقابل پیش بینی بودن. مصادیقی همچون سیل، زلزله، جنگ، اعتصاب و شیوع بیمارهای واگیر دار یا اپیدمی بیانگر فورس ماژور هستند. در توضیحات زیر به توضیح ویژگیهای فوق در اپیدمی، می پردازیم.

بررسی ویژگی های فورس ماژور در اپیدمی

خارجی بودن : یعنی حدوث شرایطی که مسیر تحقق تعهدات قراردادی را دشوار و غیرممکن می‎کند. باید توجه داشت که شرایط پیش آمده باید خارج از اراده متعهد باشد. مانند شیوع بیماری که درمان آن کشف نشده و سرعت انتشار آن بالاست. لازم به یادآوری است که برای ادعای اپیدمی، نیازمند آمار رسمی وزرات بهداشت و سازمان ها و مقامات مربوطه هستیم فلذا صداقت و ارائه آمار دقیق شیوع بیماری توسط متخصین، نقشی موثر بازی میکند.

مقاومت ناپذیر بودن : در رابطه بین متعهد و حادثه سنجیده می شود و باید در نظر داشت که سخت و دشوار بودن، شرط لازم است اما کافی نیست و باید حتما غیرممکن و پرخطر باشد. این مفهوم در رابطه قراردادی تفسیر و معنا پیدا می کند و در فرض اپیدمی، چنانچه ماهیت ایفای تعهدات قابلیت ایفا از راه دور را داشته باشد، شیوع اپیدمی مانع از اجرای تعهدات نشده و متعهد به ایفای آن در محلی امن است.

قابل پیش بینی نبودن: این مفهوم با فرد “متعارف” سنجیده می شود و به این معناست که فورس ماژور، برای فرد متعارف قابل پیش بینی و پیشگیری نباشد.  به همین دلیل در خصوص اپیدمی، رفع مسئولیت پزشکان بی معناست چراکه با خطرات و راه های پیشگیری آن آشنا بوده و از طرفی موثرترین افراد در رفع اپیدمی در جامعه هستند.

آثار فورس ماژور و توافق طرفین

در حالت کلی و همانطور که در توضیحات فوق ذکر شد اگر وقوع فورس ماژور خارج از اراده متعهد باشد، مسئولیتی متوجه متهد نیست. اما چنانچه ناشی از قصور و سهل انگاری او باشد، مسئولیت کامل دارد و عموما طرفین در رابطه قراردادی فورس ماژور را پیش بینی و بر تعهدات ناشی از آن توافق می کنند.

 توافق به دو صورت بروز پیدا کرده و در قالب، حق تعلیق یا حق فسخ، مطرح می‎شود. در فرض پیش بینی تعلیق قرارداد، عموما طرفین در حق تعلیق، مدت تعلیق از مدت قرارداد کسر  میگردد.

نکته آخر

در اصول و مفاهیم حقوقی، قوه قاهره یا فورس ماژور در مقابل “اصل لزوم قراردادها” قرار می گیرد و از “اصل وفای به عهد” استثناء شده است چراکه زمانی مطرح می گردد که شرایط اجرای قرارداد تغییرات فراوانی کرده است. بنابراین  پیش بینی آن و توافق طرفین در قراردادهای بین الملی بسیار تعیین کننده است.

نگارنده : مریم مهردوست